Veelgestelde vragen

Wat is 'carbon removal' of 'carbon sequestration'?

Carbon removal, ook bekend als carbon sequestration, betekent het verwijderen of onttrekken van CO2 uit de atmosfeer, met natuurlijke of technische oplossingen, en het vervolgens op lange termijn opslaan ervan. Dit vermindert de concentratie van CO2 in de atmosfeer en verlaagt de wereldtemperaturen.

Waarom is 'carbon removal' belangrijk?

Om een bewoonbare aarde met een leefbaar klimaat te behouden, is meer nodig dan alleen het verminderen van uitstoot. Zowel het huidige overschot aan CO2 als de uitstoot die wij nu produceren, moeten uit de lucht worden gehaald. De EU stelt:
EN: "Removing several hundred million tonnes of CO2 out of the atmosphere will become increasingly necessary every year."

Wat is de meerwaarde van 'carbon removal' met de natuur?

Natuurlijke klimaatoplossingen werken met planten en ecosystemen die CO2 uit de lucht verwijderen terwijl ze groeien. De biomassa waarin deze CO2 is opgeslagen, is veel meer dan alleen een reservoir voor CO2. Het dient als bouwsteen voor een nieuwe economie: duurzame landbouw, bosbouw, woningbouw en 'zeebouw'. Het opslaan van CO2 met de natuur heeft dan ook veel meer voordelen, bijvoorbeeld voor biodiversiteit, stikstof, water, klimaatadaptatie, circulariteit, gezondheid en emissiereductie.

Hoe is biobased bouwen een klimaatoplossing?

Als biobased bouwmaterialen worden geoogst uit duurzaam beheerde bossen en landbouwgronden, kunnen bomen en planten opnieuw aangroeien. Dan slaat het ecosysteem door oogsten daadwerkelijk meer op dan zonder oogst. Al het geoogste materiaal dat je vervolgens als bouwmateriaal gebruikt, blijft 50, 100 of zelfs 500 jaar opgeslagen in gebouwen. Door biobased bouwen als klimaatoplossing te belonen met de juiste randvoorwaarden, gebeuren er vier dingen:
Er ontstaat een prikkel om kwetsbare ecosystemen (bossen en landbouwgronden) duurzaam te beheren via houtoogst en/of teelt van gewassen, waardoor de gezondheid en CO2-opslag van ecosystemen toeneemt;
Er ontstaat een prikkel om meer bossen aan te planten en gewassen te telen voor biobased bouwen;
Er ontstaat een prikkel om bouwmaterialen beter te benutten, ze opnieuw te gebruiken en CO2 langer op te slaan;
Er ontstaat een prikkel voor meer oogst naar de bouwsector, in plaats van naar papier en energie. Daardoor duurt het veel langer voordat de vastgelegde CO2 vrijkomt.
Om deze vier redenen is biobased bouwen een klimaatoplossing.

Waarom moet er een markt zijn voor CO2-opslag?

Het potentieel van biobased bouwen om bij te dragen aan het oplossen van de klimaatcrisis kan alleen worden gerealiseerd als er financiering voor is. Biobased bouwen is namelijk momenteel duurder en onbekend bij veel mensen in de bouwsector. Met alleen publieke financiering verloopt de transitie naar biobased bouwen te langzaam. Private partijen kunnen bijdragen aan de transitiefinanciering via een CO2-opslagmarkt, binnen door de Europese Commissie en internationale standaarden gestelde voorwaarden. Ze kopen dan CO2-opslag in bouwmaterialen en maken die opslag daarmee mogelijk. Deze oplossing heet de 'voluntary carbon market' en bestaat al, zowel voor het reduceren van uitstoot als voor het opslaan van CO2.

Hoe verschilt dit van bestaande carbon credits?

De vrijwillige markt voor emissiereductie staat al enige tijd onder vuur. Te complexe berekeningen en modellen voor hypothetische scenario's, schendingen van mensenrechten, overschattingen en, bovenal, veel te goedkope carbon credits. Daardoor kan het kopen van carbon credits worden gezien als een excuus om te blijven uitstoten, in plaats van een bijdrage aan een transitie.
De CO2-opslagmarkt is anders. Onder leiding van de Europese Commissie bestaat er nu een kader dat echte, langdurige CO2-opslag garandeert. De prijs voor deze hoogwaardige 'carbon removal credits' is vele malen hoger dan de oude carbon credits: minimaal €150 per ton opgeslagen CO2.

Hoe garandeer je dat CO2-opslag echt en duurzaam is?

De Europese Commissie heeft zogenoemde 'QUALITY'-criteria geïntroduceerd, die staan voor robuuste kwantificering, additionaliteit, langdurige opslag en duurzaamheid. Tot de standaardvereisten behoort bijvoorbeeld de verificatie dat elke ton gekwantificeerde en beloofde CO2-opslag daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.
In de bouwsector is dit relatief eenvoudig te verifiëren. In Nederland bestaat al een uitgebreid systeem om te verifiëren dat de milieuprestatie van een bouwproject voldoet aan de wettelijke vereisten. Het belonen van CO2-opslag sluit hier naadloos op aan.

Hoe werkt het belonen van CO2-opslag in bouwprojecten precies?

Het proces om financiering te krijgen voor CO2-opslag bestaat uit drie stappen:
In de ontwerpfase kun je een berekening maken van de CO2-opslag in de biobased materialen die je wilt gebruiken. Je doet dit op basis van je ontwerp, materiaalvolumes en gevalideerde, internationaal erkende productgegevens. Met alleen een berekening kun je nog geen certificaat of financiering ontvangen, maar je kunt de berekening en de verwachte financiële waarde wel inzetten in het ontwerp- en aanbestedingsproces.
Zodra er een definitief ontwerp en een omgevingsvergunning zijn, kun je een certificaat krijgen voor de berekende CO2-opslag. In dat geval moet je eerst bewijs leveren, bijvoorbeeld om de duurzaamheid en herbruikbaarheid van je materialen te onderbouwen. Op basis van dit certificaat kun je de CO2-opslag vooraf verkopen via verkoopovereenkomsten.
Op het moment dat het bouwproject is voltooid en er een verificatie heeft plaatsgevonden, wordt de CO2-opslag als reëel verklaard. De koper is dan officieel eigenaar van de gekochte CO2-opslag.
Het gehele proces van kwantificering tot financiering wordt vastgelegd in het register van een certificerende organisatie. Wereldwijd zijn er vele van deze organisaties; in Nederland zijn er twee: National Carbon Market Foundation en Oncra (platform van Climate Cleanup Foundation). Op dit moment heeft alleen Oncra een methode voor het certificeren van biobased bouwen op gebouwniveau.

Wie mag CO2-opslag kopen en hoe voorkom je greenwashing?

Oncra gebruikt de 'Oxford Offsetting Principles' van de Universiteit van Oxford om greenwashing te voorkomen. Deze principes stellen eisen aan kopers voordat zij mogen investeren in carbon credits. Daarnaast is Oncra de enige certificaatverstrekker ter wereld die een tweede vereiste toepast, als interpretatie van de Oxford Offsetting Principles: fossiele bedrijven op de 'Carbon Underground 200'-lijst mogen geen door Oncra gecertificeerde CO2-opslag kopen.

Hoe werkt de verkoop van CO2-opslag juridisch?

De organisatie die CO2 verwijdert, zoals een bouwbedrijf, heeft een contract met Oncra voor de certificering van een specifiek project. Dit omvat wederzijdse verplichtingen voor het betrouwbaar aanleveren van gegevens, het verkopen van CO2-opslag en het monitoren van CO2-opslag.
De koper van CO2-opslag sluit vervolgens een contract per transactie of reeks transacties met de verkoper, waarbij Oncra de correcte levering en verificatie van gegevens garandeert. Elke transactie is pas geldig nadat Oncra de transactie in haar register heeft opgenomen en een transactiebewijs heeft opgesteld. Dit voorkomt dubbeltellingen en fraude.

Aan welke wet- en regelgeving zijn de berekeningen en vereisten gekoppeld?

Op het gebied van CO2-boekhouding en certificering van CO2-opslag zijn ISO-normen en het Europees Carbon Removal Certification Framework leidend. Er zijn ook marktstandaarden zoals ICROA en ICVCM die de integriteit van de vrijwillige koolstofmarkt bewaken.
Voor het kwantificeren en verifiëren van CO2-opslag in biobased bouwmaterialen is EN15804+A2 leidend, een Europese norm die de duurzaamheidswetgeving in de Europese en Nederlandse bouwsector onderbouwt.

Wat is de rol van Climate Cleanup?

Climate Cleanup is een stichting met ANBI-status die ondernemers helpt de klimaatverandering te keren. Oncra is een platform en kader van Climate Cleanup waarmee certificaten worden uitgegeven voor projecten die CO2 opslaan. Climate Cleanup waarborgt de onafhankelijke en transparante beoordeling van projecten.

Wat is Oncra?

Oncra staat voor 'Open Natural Carbon Removal Accounting', een acroniem voor de vijf basisprincipes van het kader. Het doel van Climate Cleanup Foundation met Oncra is om CO2-boekhouding en -financiering toegankelijk en begrijpelijk te maken voor iedereen. Bezoek www.oncra.org voor meer informatie.

Waarom mag Ballast Nedam Development de CO2-opslag uit de eerste pilot verkopen?

Om de transitie naar een circulaire, biobased bouwsector te bevorderen, moet financiering terechtkomen waar de transitiekracht het grootst is. Één zo'n plek is bij de ontwikkeling van bouwprojecten, waar de keuze ligt tussen biobased of conventionele materialen. De projectontwikkelaar, in het geval van de eerste CSC-pilot Ballast Nedam Development, gebruikt de extra financiering om het budget voor het biobased alternatief sluitend te maken en de producent een eerlijke prijs te betalen voor de geleverde biobased materialen. Zo profiteert de hele keten, zij het indirect. Een aanvullend argument om de financiering bij de projectontwikkelaar te laten landen, is de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van gegevens. De projectontwikkelaar heeft overzicht over een groot deel van de keten en toegang tot alle benodigde gegevens om een betrouwbaar certificaat op te stellen.

Wat is het verdienmodel van Climate Cleanup hierin?

Climate Cleanup werkt op not-for-profit basis en berekent bij de verkoop van CO2-opslag uitsluitend kosten voor boekhouding, validatie, registratie en verificatie. Voor deze pilotprojecten zijn die kosten nul, omdat de projecten onderdeel zijn van een onderzoeksproject dat wordt gefinancierd door Built by Nature.

Worden projectontwikkelaars nu stinkend rijk van de verkoop van CO2?

Elke euro gaat naar het mogelijk maken van meer CO2-verwijdering en -opslag. Leveranciers krijgen een eerlijke prijs, meer vraag en kunnen opschalen. Opdrachtgevers en investeerders kunnen budgetteren zonder te hoeven kiezen voor conventionele, vervuilende opties. Ballast Nedam Development neemt niet deel aan dit onderzoeksproject omwille van geld, maar om de verduurzaming van zowel de eigen bedrijfsvoering als de gehele bouw- en vastgoedsector te versnellen.

Hoeveel ton CO2 slaat een gemiddelde natuurgerichte woning op?

Elk bouwproject verschilt enorm in Net Carbon Removal Benefit, afhankelijk van de bouwtypologie (hoogbouw, stedelijke uitbreiding, etc.) en de gebruikte materialen. Voor de 'Natuurhuis'-pilots verwachten wij een gemiddelde netto-opslag van 50 ton CO2 per woning.

Hoe zou de Nederlandse bouwsector presteren als biobased bouwen de norm wordt?

Nederlandse autoriteiten schatten dat er 900.000 extra woningen moeten worden gebouwd om aan de woningvraag te voldoen. Als al deze woningen 50 ton CO2 opslaan, vormt dit een netto CO2-sink van 45 Mt CO2. Bovendien zou dit naar schatting circa 54 Mt CO2-uitstoot vermijden, gebaseerd op een gemiddelde substitutiefactor van 1,2 (zie Leskinenet al., 2018).

Wat zijn de gevolgen van de verkoop van CO2-opslag voor bewoners van biobased gebouwen?

Afgezien van mogelijke financiële voordelen zijn bewoners van biobased gebouwen op geen enkele manier verbonden aan de verkoop van opgeslagen CO2. Ze zijn vrij om in hun woning te leven (en die te renoveren) zoals zij dat wensen, binnen de grenzen van wet- en regelgeving en contractuele afspraken.

Kan een bewoner de CO2 in de eigen woning kopen?

Ja, iedereen kan de CO2 kopen zolang hij of zij voldoet aan de Oxford Offsetting Principles en het Oncra-criterium dat fossiele kopers uitsluit.