Climate Cleanup

Natuurgebaseerde oplossingen, uitgelegd

Natuurgebaseerde oplossingen voorzien in een menselijke behoefte, zoals een stabiel klimaat, schoon water of veilige kusten, door samen te werken met levende systemen in plaats van ertegenin. Dit betekent de term, dit kan de natuur doen voor het klimaat, en zo herken je een echt resultaat van een bewering.

Wat de term betekent

In 2022 nam de Milieuvergadering van de Verenigde Naties (UNEA) een gedeelde definitie aan. Natuurgebaseerde oplossingen zijn acties om natuurlijke of aangepaste ecosystemen op het land, in zoet water, aan de kust en op zee te beschermen, te behouden, te herstellen, duurzaam te gebruiken en te beheren. Ze pakken maatschappelijke, economische en ecologische uitdagingen effectief en adaptief aan en leveren tegelijk welzijn voor mensen, ecosysteemdiensten, veerkracht en voordelen voor biodiversiteit (UNEA-resolutie 5/5).

De toets is dus tweeledig. De actie moet een echt probleem oplossen, en ze moet het ecosysteem rijker achterlaten, niet armer. Een rij snelgroeiende bomen op een soortenrijk grasland slaat misschien wat koolstof op, maar zakt voor de tweede toets.

Wat de natuur kan doen voor het klimaat

Voor het klimaat werkt de natuur op twee manieren, die gemakkelijk door elkaar gehaald worden:

Koolstof vasthouden waar het zit. Bossen, veengebieden en wetlands beschermen voorkomt dat de koolstof die ze al bevatten ontsnapt. Dat vermijdt emissies.
Koolstof terughalen. Bossen laten groeien, bodems herstellen, veen hervochtigen, zeewier telen en bouwen met plantaardige materialen onttrekt CO₂ aan de lucht. Dat is verwijdering.

Beide tellen mee. Een veel aangehaalde studie in PNAS vond dat natuurlijke klimaatoplossingen ongeveer 37% van de kosteneffectieve CO₂-mitigatie tot 2030 kunnen leveren die nodig is voor een goede kans om de opwarming onder 2°C te houden (Griscom et al., 2017). Climate Cleanup werkt aan de tweede helft, verwijdering, want alleen emissies verminderen haalt de koolstof die al in de lucht zit niet terug. Onze uitleg over natuurgebaseerde koolstofverwijdering laat zien waarom.

Vier plekken waar de natuur koolstof opslaat

Land en bodem

Regeneratieve landbouw, agroforestry, heggen, bossen en herbevochtigd veen. Koolstof gaat in hout, wortels en levende bodem.

Oceaan en kust

Zeewier, zeegras, kwelders en mangroves nemen koolstof op in kustwateren en begraven een deel ervan in het sediment.

Gesteente

Enhanced weathering: fijngemalen silicaatgesteente zoals olivijn versnelt een natuurlijke reactie die CO₂ uit de lucht bindt.

Bouw

Hout, hennep, stro en andere plantaardige materialen houden de koolstof vast die de planten hebben opgenomen, zolang het gebouw staat.

Hoeveel kan Nederland doen?

In 2022 schatte Climate Cleanup het fysieke potentieel van deze oplossingen in Nederland, voortbouwend op Griscom en WWF. Elk segment is een oplossing en de megaton CO₂ per jaar die ze in 2030 zou kunnen verwijderen. Dit zijn potentiëlen, geen voorspellingen: ze laten zien waar de ruimte zit.

Fysiek potentieel van natuurlijke klimaatoplossingen om CO₂ te verwijderen in Nederland in 2030, in megaton per jaar, per oplossing
Double Nature Netherlands, Climate Cleanup, 2022. Lees de factsheet.

Samenwerken met anderen

Climate Cleanup is een van velen die hieraan werken, en het werk is sterker als we verbonden zijn. In Wageningen stelde Wageningen University & Research, waar Tim van Hattum het programma Green Climate Solutions leidt, A nature-based future for the Netherlands in 2120 op: een beeld van Nederland over een eeuw, waarin de natuur en natuurlijke processen een leidende rol spelen en oplossingen voor klimaat en biodiversiteit hand in hand gaan. Die visie is inmiddels uitgegroeid tot NL2120, een nationaal programma van bedrijven, kennisinstellingen en overheden, gefinancierd door het Nationaal Groeifonds.

WWF, op wiens werk onze Doubling Nature-schatting voortbouwt, beschrijft hoe hoogwaardige natuurgebaseerde oplossingen voor het klimaat eruitzien: projecten die het levensonderhoud verbeteren, natuur beschermen en herstellen, en tegelijk koolstof verminderen of verwijderen, met respect voor de rechten van lokale gemeenschappen.

Ons deel is het tellen: de koolstof die deze oplossingen terughalen meetbaar maken, zodat de mensen die het werk doen ervoor gefinancierd kunnen worden.

ECHT OF NIET

Hoe herken je een echt resultaat van een bewering

Natuurgebaseerde oplossingen wekken grote beloftes, en niet alle komen uit. De Europese verordening voor koolstofverwijdering en koolstofcaptatie in de landbouw (CRCF, 2024) stelt vier toetsen voor een certificeerbare verwijdering. Het zijn goede vragen voor elk project:

Kwantificering: is de koolstof gemeten, afgezet tegen een nulscenario van wat toch al gebeurd zou zijn, en voorzichtig geteld?
Additionaliteit: was dit ook gebeurd zonder het project en de financiering?
Langdurige opslag: hoe lang blijft de koolstof vastgelegd, wie houdt toezicht, en wat gebeurt er als ze verloren gaat door brand, droogte of kap?
Duurzaamheid: richt het project geen schade aan, en brengt het onderweg biodiversiteit, bodem en water terug?

Een project dat hier geen antwoord op heeft met data, doet een bewering en levert geen resultaat.

Tellen doen we met Oncra

Climate Cleanup startte Oncra, Open Natural Carbon Removal Accounting, zodat boeren, boswachters, zeewierkwekers en bouwers kunnen bewijzen wat ze opslaan. Oncra certificeert alleen verwijdering, via natuurgebaseerde oplossingen, in land, oceaan, gesteente en bouw. Elk certificaat staat voor één ton verwijderde CO₂, berekend uit metingen ter plaatse, en elk project staat in een openbaar register dat iedereen kan inzien.

Koolstof meten is maar de helft van het verhaal. De Life Oracle van Oncra is een open standaard die uitleest hoe het leven op een stuk land ervoor staat, aan de hand van satellietbeelden, een geluidsrecorder en een bodemsonde. Zo kunnen we de terugkeer van leven aantonen in plaats van aannemen.

Verdiep je

Begin met de basis van koolstofverwijdering, of lees hoe de koolstof van een boom echt wordt geteld.

Bronnen

Meer van dit werk in je inbox

Af en toe een update van wat we opleverden, leerden of binnenkort proberen. Op elk moment uit te schrijven.